Tevkifatlı fatura nedir? Kimler keser, nasıl hesaplanır?

Tevkifat, kelime anlamıyla "kesinti" demektir. Tevkifatlı fatura, faturadaki KDV'nin tamamının satıcıya ödenmediği, belirlenen kısmının alıcı tarafından doğrudan vergi dairesine yatırıldığı faturadır.

Normal faturada zincir şöyle işler: alıcı KDV'yi satıcıya öder → satıcı beyan edip devlete yatırır. Tevkifatta devlet, bu zincirdeki riski azaltmak için KDV'nin bir bölümünü alıcıdan doğrudan ister. Yani vergi sorumluluğu ikiye bölünür: satıcı kendi payını beyan eder, alıcı tevkif ettiği payı "sorumlu sıfatıyla" öder.

Bu rehberde tevkifatın mantığını, tam/kısmi ayrımını, örnek hesapları, her iki tarafın beyan ve muhasebe sürecini, e-faturada tevkifat kesmeyi ve sahada en sık yapılan hataları tek yazıda topluyoruz.

Tevkifat neden var?

Amaç vergi güvenliğidir: bazı sektörlerde satıcının KDV'yi tahsil edip beyan etmeme riski yüksektir. Devlet, işlemin güçlü tarafına (genellikle kurumsal alıcıya) "KDV'nin şu kadarını sen sorumlu sıfatıyla yatır" der. Bu yüzden tevkifat özellikle hizmet ağırlıklı işlerde ve kamuya/kurumsala satışta karşınıza çıkar: temizlik, güvenlik, işgücü temini, yapım işleri, danışmanlık, servis taşımacılığı, fason tekstil…

Alıcı açısından bakıldığında tevkifat bir yük gibi görünse de aslında bir güvencedir: KDV'nin tevkif edilen kısmı için satıcının beyan etmeme riskinden etkilenmezsiniz — o kısım zaten sizin beyannameniz üzerinden devlete gitmiştir.

Tam ve kısmi tevkifat

Kısmi tevkifatta oran kesirle ifade edilir: 7/10 tevkifat, KDV'nin 10'da 7'sini alıcının, 10'da 3'ünü satıcının beyan edeceği anlamına gelir.

"Belirlenmiş alıcılar" kavramı

Kısmi tevkifat uygulaması iki eksende tanımlanır: işin türü ve alıcının niteliği. Mevzuat bazı işlemlerde tevkifatı yalnızca "belirlenmiş alıcılara" (kamu kurumları, bankalar, büyük ölçekli belirli kuruluşlar vb.) yapılan satışlar için öngörür; bazı işlemlerde ise tüm KDV mükellefi alıcılar tevkifat yapmakla yükümlüdür. Aynı hizmeti iki farklı müşteriye biri tevkifatlı biri tevkifatsız kesmeniz bu yüzden tamamen normal olabilir.

Alt sınır

Kısmi tevkifatta, belirli bir tutarın altındaki faturalar tevkifat kapsamı dışında tutulur (küçük işlemlerde bürokrasiyi önlemek için). Bu alt sınır, fatura düzenleme sınırına endekslidir ve yıldan yıla güncellenir.

⚠️ Hangi iş için hangi oranın uygulanacağı, belirlenmiş alıcı listesi ve alt sınır mevzuatla belirlenir ve zaman zaman güncellenir. Keseceğiniz faturada orandan emin değilseniz güncel KDV Genel Uygulama Tebliği'ne veya mali müşavirinize danışın — yanlış oran, hem alıcı hem satıcı tarafında düzeltme beyanı demektir.

Örnek hesaplama (9/10 tevkifat)

100.000 TL + %20 KDV'lik bir işgücü temin hizmeti faturası:

Satıcı 2.000 TL KDV'yi kendi (1 No.lu) beyannamesinde gösterir; alıcı 18.000 TL'yi 2 No.lu KDV beyannamesiyle sorumlu sıfatıyla yatırır.

İkinci örnek (5/10 tevkifat)

50.000 TL + %20 KDV'lik bir makine bakım-onarım hizmeti, 5/10 tevkifata tabi olsun:

• Hesaplanan KDV: 10.000 TL
• Tevkif edilen (alıcı): 5.000 TL — Satıcıya ödenen KDV: 5.000 TL
• Alıcının ödeyeceği toplam: 50.000 + 5.000 = 55.000 TL

Görüldüğü gibi tevkifat, mal/hizmet bedelini hiçbir zaman etkilemez; yalnızca KDV'nin gideceği adresi böler.

Alıcı tarafında süreç: 2 No.lu beyanname

Tevkifat yapan alıcının yükümlülüğü üç adımdır:

1. Tevkif edilen KDV'yi, işlemin gerçekleştiği döneme ait 2 No.lu KDV beyannamesiyle beyan etmek,
2. Beyan edilen tutarı süresinde ödemek,
3. Aynı tutarı (indirim şartları sağlanıyorsa) kendi 1 No.lu beyannamesinde indirim konusu yapmak.

Üçüncü adım kritik nüanstır: tevkif edilen KDV alıcı için nihai bir maliyet değildir — beyan edilip ödendiği dönemde indirilebilir. Yani disiplinli çalışan alıcı için tevkifat, nakit akışında kısa bir zamanlama etkisinden ibarettir.

Satıcı tarafında: kayıt ve iade

Satıcı, faturada hesaplanan KDV'nin yalnızca kendi payına düşen kısmını "hesaplanan KDV" olarak beyan eder; tevkif edilen kısım ise beyannamede ayrıca gösterilir. Muhasebe kaydında tevkif edilen KDV, tahsil edilmeyecek KDV olarak ayrı bir alt hesapta izlenir — cari bakiyeyi 102.000 yerine 120.000 beklemek, mutabakatlarda en sık görülen karışıklıktır.

Tevkifat yoğun çalışan satıcılarda (ör. sürekli kamuya hizmet verenler) hesaplanan KDV azaldığı için devreden KDV birikebilir. Mevzuat, tevkifattan doğan bu birikimin belirli şartlarla iadesini mümkün kılar; iade süreci (mahsuben/nakden, teminat, rapor) tamamen mali müşavirlik alanıdır ancak "tevkifat bizi KDV'ye gömüyor" hissi yaşayan işletmelerin bu hakkı bilmesi gerekir.

e-Faturada tevkifat nasıl kesilir?

Kağıt dönemin "KDV tevkifatlıdır" kaşesinin yerini, e-faturada TEVKİFAT senaryolu/tipli fatura aldı:

1. Fatura tipini "TEVKİFAT" seçersiniz.
2. İlgili tevkifat kodu ve oranını (ör. işgücü temini) listeden işaretlersiniz — kodlar GİB'in standart listesinden gelir.
3. Sistem tevkif edilen ve ödenecek KDV'yi ayrıştırıp faturanın ilgili alanlarına yazar.

Doğru kurulmuş bir ön muhasebe/ERP sisteminde bu üç adım saniyeler sürer ve muhasebe kaydı (tevkifatlı KDV hesapları dahil) otomatik oluşur. Elle yönetilen düzende ise hatalar kolay ve pahalıdır.

Kısmi istisna: hem tevkifat hem istisna olmaz

Bir işlem KDV'den istisnaysa tevkifat da söz konusu olmaz — tevkifat, hesaplanan KDV'nin paylaşımıdır; KDV yoksa paylaşılacak şey de yoktur. Senaryo seçiminde "istisna mı, tevkifat mı" karışıklığı, düzeltme gerektiren fatura iptallerinin klasik nedenidir.

Sahada en sık yapılan 7 hata

1. Yanlış oran/kod seçimi — işin tanımıyla tebliğdeki kalemi eşleştirmeden "geçen seferki gibi" kesmek.
2. Alt sınırın gözden kaçması — sınır altındaki faturaya tevkifat uygulamak (ya da tersi).
3. Belirlenmiş alıcı ayrımını atlamak — aynı hizmette müşteri tipine göre değişen yükümlülüğü tek kurala bağlamak.
4. Cari kaydın yanlış tutulması — tevkif edilen KDV'yi müşteriden alacak gibi izleyip mutabakatta "eksik ödeme" kavgası çıkarmak.
5. 2 No.lu beyannameyi unutmak (alıcı tarafında) — cezai sonuçları olan en maliyetli ihmal.
6. İndirim zamanlaması — sorumlu sıfatıyla ödenen KDV'yi yanlış dönemde indirim konusu yapmak.
7. İade hakkını bilmemek — tevkifattan biriken devreden KDV'yi yıllarca taşımak.

Bu hataların ortak panzehiri, tevkifat kurgusunun faturalama sisteminde bir kez doğru tanımlanması ve sonrasında belge tipinin listeden seçilerek kesilmesidir; kaşe ve elle hesap dönemi, hata dönemidir.

Tevkifat mı stopaj mı? Karışan iki kavram

İkisi de "kaynakta kesinti"dir ama farklı vergilerin kesintisidir:

• KDV tevkifatı (bu yazının konusu): faturadaki KDV'nin paylaşımı.
• Stopaj (gelir/kurumlar vergisi tevkifatı): kira, serbest meslek ödemesi, müstahsil alımı gibi ödemelerde gelir vergisinin kaynakta kesilmesi.

Bir belge üzerinde ikisi aynı anda da bulunabilir (ör. serbest meslek makbuzunda stopaj + KDV tevkifatı) — kavramları ayırmak, muhasebe kaydını doğru kurmanın ön şartıdır.

Üç sektör senaryosu

Kavram, kendi işinize benzeyen örnekle oturur:

Temizlik firması → AVM yönetimi. Aylık temizlik hizmeti faturası kısmi tevkifata tabidir; AVM yönetimi (kurumsal alıcı) tevkif ettiği KDV'yi 2 No.lu beyannameyle öder. Temizlik firması yıl boyunca hesaplanan KDV'sinin küçük payını tahsil ettiği için devreden KDV biriktirir ve dönemsel iade planlaması yapar — bu sektörde iade süreci, nakit akışının doğal parçasıdır.

Makine imalatçısı → fabrikaya montajlı satış. Makinenin kendisi mal teslimidir; ancak sözleşmede kurulum-montaj hizmeti ayrıca yer alıyorsa, hizmet kalemi için tevkifat gündeme gelebilir. Mal ve hizmetin faturada doğru ayrıştırılması, hem KDV oranı hem tevkifat uygulaması açısından belirleyicidir — "hepsini tek kalemde yazalım" pratiği burada risk üretir.

Yazılım/danışmanlık → banka. Bankalar "belirlenmiş alıcılar" grubundadır; onlara verilen danışmanlık hizmetlerinde tevkifat uygulanırken, aynı hizmetin sokaktaki KOBİ'ye satışı tevkifatsız olabilir. Aynı hizmet, iki müşteri, iki farklı fatura kurgusu — sistemde müşteri kartına doğru senaryonun tanımlanması bu yüzden değerlidir.

Beyan takvimi mantığı: hangi ay, kimin beyannamesi?

Zamanlamayı tek cümleyle özetlemek mümkündür: işlemin ait olduğu ay, herkesin beyan ayıdır. Mart'ta düzenlenen tevkifatlı faturada satıcı kendi payını Mart dönemi 1 No.lu KDV beyannamesinde gösterir; alıcı tevkif ettiği tutarı Mart dönemi 2 No.lu beyannamesiyle beyan edip öder ve (şartlar sağlanıyorsa) aynı tutarı kendi 1 No.lu beyannamesinde indirir.

Pratik iki uyarı:

• Faturanın geç gelmesi alıcının sorumluluğunu ötelemez; tevkifatlı alımların ay kapanışında mutlaka taranması gerekir.
• İndirim, beyan edilip ödenen tevkifat KDV'si için mümkündür; 2 No.lu beyannamesi verilmeden yapılan indirim, incelemede geri döner.

Tevkifatlı faturada iptal ve düzeltme

Tevkifatlı belgede hata, normal faturadan daha dikkatli yönetilir; çünkü tek belge iki tarafın beyannamesine dokunur:

• Aynı dönem içinde fark edilen hata (yanlış oran, yanlış kod, yanlış tutar) en temiz senaryodur: e-faturada ticari senaryoda red/itiraz, temel senaryoda harici yollarla iptal-yeniden düzenleme akışı işletilir ve doğru belge kesilir.
• Beyannameler verildikten sonra fark edilen hata iki tarafta da düzeltme beyannamesi gerektirebilir; bu noktadan sonrası mali müşavirlerin koordinasyonuyla yürütülmelidir — tek taraflı düzeltme, karşı tarafın kayıtlarıyla çelişki yaratır.
• Mal iadesi/işlem iptali durumunda tevkifatlı işlemin iadesi de kendine özgü kurallara tabidir; "normal iade faturası keser geçeriz" yaklaşımı tevkif edilen KDV'nin akıbetini belirsiz bırakır.

Pratik kural: tevkifatlı belgede düzeltmeye girişmeden önce karşı tarafın muhasebesiyle telefonla mutabık kalın. İki tarafın farklı yöntemle düzelttiği belge, sonraki yılın mutabakat sorunudur.

Tevkifatın nakit akışına etkisi ve planlama

Tevkifat, kâr-zarar hesabını değiştirmez ama nakit akışının zamanlamasını iki yönde etkiler:

• Satıcı tarafında: Hesaplanan KDV'nizin büyük bölümü size ödenmediği için, alışlarınızdan gelen indirilecek KDV'yi eritecek hesaplanan KDV oluşmaz ve devreden KDV birikir. Tevkifat yoğun iş modelinde (temizlik, güvenlik, fason üretim) bu birikim ciddi bir işletme sermayesi kalemidir; iade sürecini yıllık değil dönemsel planlamak, bu paranın makul sürede geri dönmesini sağlar.
• Alıcı tarafında: Tevkif edilen KDV, satıcıya değil vergi dairesine ve beyan takviminde ödenir — yani ödeme tarihi faturanın vadesinden bağımsızdır. Tevkifatlı alımları vade planına ayrı satır olarak işlemek, beyan haftasında sürpriz çıkışları önler.

Her iki tarafta da çözüm aynıdır: tevkifatlı belgelerin sistemde ayrı izlenmesi ve nakit akış raporunun bu kalemleri vade + beyan takvimi mantığıyla göstermesi. Excel'de ay sonunda "tevkifatlıları ayıklamak", bu görünürlüğün tam tersidir.

Alıcı için ay sonu kontrol listesi

Tevkifatlı alımı olan işletmenin muhasebesi, dönem kapanışında beş maddeyi taramalıdır:

1. Gelen faturaların taranması — bu ay tevkifata tabi bir hizmet alındı mı ve faturası tevkifatlı mı kesilmiş? Tevkifatsız kesilmiş tevkifatlı işlem, alıcının da sorumluluğudur.
2. 2 No.lu beyanname mutabakatı — tevkif edilen KDV toplamı ile beyannameye yazılan tutarın birebir eşleşmesi.
3. Ödeme kontrolü — beyan edilen tutarın süresinde ödenmesi; indirim hakkı ödemeye bağlıdır.
4. İndirim kaydı — sorumlu sıfatıyla ödenen KDV'nin doğru dönemde 1 No.lu beyannameye indirim olarak taşınması.
5. Cari mutabakat notu — satıcıya ödenecek tutarın (bedel + tevkif edilmemiş KDV) cari kartla tutması; tevkif edilen kısmın satıcı bakiyesinde alacak olarak beklememesi.

Bu listeyi elle yürütmek mümkündür ama kırılgandır; tevkifatlı belge tipinin sistemde ayrı izlendiği bir kurguda ilk dört madde raporla, beşincisi otomatik kayıtla kapanır.

Küçük tevkifat sözlüğü

• Sorumlu sıfatıyla beyan: Verginin asıl mükellefi yerine, işlemin tarafınca beyan edilip ödenmesi.
• 1 No.lu KDV beyannamesi: Mükellefin kendi satış/alış KDV'sini beyan ettiği standart beyanname.
• 2 No.lu KDV beyannamesi: Tevkif edilen KDV'nin sorumlu sıfatıyla beyan edildiği beyanname.
• Belirlenmiş alıcılar: Mevzuatın saydığı, geniş tevkifat yükümlülüğü taşıyan kurum ve kuruluşlar.
• Devreden KDV: İndirilecek KDV'nin hesaplanan KDV'yi aşan, sonraki döneme taşınan kısmı.
• Mahsuben/nakden iade: Biriken KDV'nin vergi borçlarına sayılması ya da nakit alınması.
• Tevkifat kodu: e-belgede işlemin türünü tanımlayan standart GİB kodu.

Sık sorulan sorular

Tevkifat sadece hizmette mi olur, mal satışında da var mı? Ağırlıklı olarak hizmet işlemlerinde uygulanır; ancak mevzuat bazı mal teslimlerini de (örneğin belirli metal, atık ve hurda grupları gibi) kısmi tevkifat kapsamına almıştır. Sattığınız ürün grubunun kapsamda olup olmadığını güncel tebliğ üzerinden mali müşavirinizle teyit edin.

Tevkifatlı fatura kestim, tahsilatım eksik mi kalıyor? Hayır — eksik kalan tahsilat değil, size ödenen KDV'dir. Mal/hizmet bedelinizin tamamını alırsınız; yalnızca KDV'nin tevkif edilen kısmı size değil devlete gider ve şartlar oluştuğunda iade konusu olabilir.

Her müşteriye tevkifatlı mı keseceğim? Hayır. Tevkifat; işin türüne, alıcının niteliğine (belirlenmiş alıcılar/kamu) ve tutar limitine bağlıdır. Aynı hizmeti bir müşteriye tevkifatlı, diğerine normal kesmeniz mümkündür.

Alıcıyım, satıcı tevkifat uygulamadan fatura kesti; ne yapmalıyım? Sorumluluk sizde de doğar: tevkifata tabi işlemde faturanın düzeltilmesini istemek en temiz yoldur; süreç ilerlemişse mali müşavirinizle sorumlu sıfatıyla beyan seçeneğini değerlendirin.

Tevkifatlı faturada iade süreci var mı? Satıcı tarafında tevkifat nedeniyle devreden KDV oluşursa, şartları sağlandığında mahsuben veya nakden iade talep edilebilir — burada süreç tamamen mali müşavirlik alanıdır.

Tevkifat oranları nereden takip edilir? Oranlar ve kapsam, KDV Genel Uygulama Tebliği'nde tanımlanır ve değişiklikler tebliğ güncellemeleriyle duyurulur; e-belge tarafındaki kod listeleri de GİB tarafından yayımlanır. Pratikte en güvenli düzen ikilidir: faturalama sisteminizin güncel kod listesiyle çalışması ve yeni bir iş türünde ilk faturadan önce mali müşavir teyidi almak. "Geçen yıl böyleydi" bilgisi, tevkifatta güncelliğini en hızlı yitiren bilgidir.

e-Arşiv faturada tevkifat olur mu? Olur; tevkifat senaryosu e-fatura ve e-arşiv düzenlerinin ikisinde de desteklenir. Belirleyici olan belge türü değil, işlemin tevkifat kapsamında olup olmadığıdır.

e-Fatura düzeninizde tevkifatlı senaryolar dahil tüm belge tiplerini doğru kurmak için demo talep edin — e-dönüşüm geçişinizi başvurudan ilk faturaya uçtan uca kurguluyoruz. Tarımsal alımlarınız varsa müstahsil makbuzu rehberimize de göz atın.