Türkiye genelinde kurulum ve destek
Softoly

Cari hesap takibi nasıl yapılır? Bakiye, vade, risk ve tahsilat rehberi

· Muhasebe & Finans · Softoly

İçindekiler
  1. Cari hesap nedir?
  2. Cari hesap takibinin temel kavramları
  3. Cari hesap takibi nasıl yapılır? Adım adım
  4. Tahsilat takibi: satıştan sonra başlayan süreç
  5. Tedarikçi cari hesapları: borç tarafı
  6. Cari takipte sık yapılan hatalar
  7. Cari takip programında olması gereken özellikler
  8. HarmonyCloud ile cari hesap ve tahsilat takibi
  9. Aylık cari kapanış kontrol listesi
  10. Cari riskin erken uyarı sinyalleri
  11. Cari bilgisini satış ekibiyle paylaşmak
  12. Döviz bazlı cari hesaplar
  13. Sık sorulan sorular

Cari hesap takibi, işletmenin müşterileri ve tedarikçileriyle olan alacak-borç ilişkisinin her hareketiyle birlikte kayıt altına alınması ve izlenmesidir. Kesilen her fatura, yapılan her tahsilat ve ödeme, iade ve virman ilgili cari hesaba işlenir. Böylece her an "bu müşteri bize ne kadar borçlu, hangi tutar ne zaman vadeli, ne kadarı gecikmiş?" sorusunun cevabı hazır olur. İyi bir cari takip; doğru bakiye, vade bilgisi, risk limiti, düzenli mutabakat ve tahsilat disiplininden oluşur.

Satış hacmi büyüdükçe cari hesap takibi bir muhasebe işinden çok bir nakit yönetimi işine dönüşür. Satış ekibi siparişi kapattığında iş bitmiş görünür; ama tahsilat yapılmadıkça satış yalnızca kâğıt üzerinde bir kazançtır. Bu rehberde cari hesap takibinin temel kavramlarını, günlük ve aylık rutinleri, risk ve vade yönetimini, sık yapılan hataları ve cari takip programında aranması gereken özellikleri anlatıyoruz.

Ön muhasebenin bütün kapsamını (fatura, stok, kasa-banka, çek-senet) ön muhasebe nedir rehberimizde ele aldık. Bu yazı cari hesap tarafına odaklanıyor.

Cari hesap nedir?

Cari hesap, işletmenin ticari ilişki içinde olduğu her kişi ya da kurum için tutulan, borç ve alacak hareketlerinin işlendiği hesaptır. Muhasebede müşteriler genellikle alıcılar, tedarikçiler ise satıcılar olarak izlenir. Ön muhasebe ve ERP programlarında ise her müşteri ve tedarikçi için bir cari kart açılır.

Bir cari kartta genellikle şu bilgiler yer alır:

  • Unvan, vergi dairesi ve vergi numarası (veya T.C. kimlik numarası)
  • Adres, iletişim bilgileri ve yetkili kişiler
  • e-Fatura mükellefiyet durumu
  • Ödeme vadesi ve ödeme şekli
  • Risk (kredi) limiti
  • Uygulanan fiyat listesi ve iskonto koşulları
  • Bağlı olduğu satış temsilcisi, bölge ve müşteri grubu

Cari kartın doğru açılması, bütün sonraki işlemlerin sağlığını belirler. Aynı müşteri için iki ayrı kart açılması, cari takibin en sık karşılaşılan ve en çok zaman kaybettiren hatasıdır.

Cari hesap takibinin temel kavramları

Bakiye

Cari hesaptaki borç ve alacak toplamlarının farkıdır. Müşteri hesabında borç bakiyesi, müşterinin işletmeye borçlu olduğu tutarı gösterir. Bakiye tek başına yeterli bir bilgi değildir; çünkü 100.000 TL'lik bakiyenin tamamının vadesi gelecek ay olabilir ya da tamamı üç aydır gecikmiş olabilir.

Vade

Bir alacağın ya da borcun ödenmesi gereken tarihtir. Cari takipte bakiyeden daha önemli olan bilgi, bakiyenin vade dağılımıdır: ne kadarı vadesi gelmemiş, ne kadarı bugün vadeli, ne kadarı gecikmiş?

Risk limiti

Bir müşteriye tanınan azami açık hesap tutarıdır. Müşterinin cari bakiyesi, ciro edilmiş ama henüz tahsil edilmemiş çekleri ve açık siparişleri toplamı bu limiti aştığında, yeni satış öncesinde onay mekanizması devreye girmelidir.

Cari ekstre

Bir cari hesabın belirli bir dönemdeki tüm hareketlerini tarih sırasıyla gösteren dökümdür. Müşteriyle mutabakatın, itirazların çözülmesinin ve tahsilat görüşmelerinin temel belgesidir.

Yaşlandırma (vade analizi) raporu

Alacakların vadesine göre gruplandığı rapordur. Tipik bir yaşlandırma raporu şöyle görünür:

Müşteri Vadesi gelmemiş 0–30 gün gecikmiş 31–60 gün 61–90 gün 90+ gün Toplam
A Ltd. 120.000 0 0 0 0 120.000
B A.Ş. 40.000 25.000 15.000 0 0 80.000
C Tic. 0 0 0 18.000 32.000 50.000

Bu tablo, toplam bakiyeye bakarak göremeyeceğiniz bir şeyi gösterir: en büyük bakiyeye sahip A Ltd. aslında en sağlıklı müşteridir; en küçük bakiyeli C Tic. ise acil tahsilat aksiyonu gerektirir. Yaşlandırma raporu, tahsilat ekibinin haftalık önceliklerini belirlemenin en etkili aracıdır.

Mutabakat

İşletmenin kayıtlarındaki cari bakiye ile karşı tarafın kayıtlarındaki bakiyenin karşılaştırılıp teyit edilmesidir. Düzenli mutabakat, fark eden faturaların, yanlış işlenmiş ödemelerin ve unutulmuş iadelerin erken fark edilmesini sağlar. Dönem sonlarında ayrıca BA-BS formlarıyla da tutarlılık kontrol edilir.

Cari hesap takibi nasıl yapılır? Adım adım

  1. Cari kartları standartlaştırın. Her müşteri ve tedarikçi için tek bir kart olsun; vergi numarası benzersiz anahtar kabul edilsin. Mükerrer kartları birleştirin.
  2. Vade ve risk koşullarını karta işleyin. Her müşterinin ödeme vadesi ve risk limiti, satış ekibinin hafızasında değil sistemde yazılı olsun.
  3. Her hareketi gününde işleyin. Fatura, tahsilat, ödeme, iade ve çek-senet hareketleri aynı gün sisteme girilmeli. Gecikmeli kayıt, gerçek dışı bakiye demektir.
  4. Tahsilatları doğru faturalara kapatın. Kısmi ödemelerin hangi faturaya karşılık geldiği netleşmezse, hangi tutarın gecikmiş olduğu da anlaşılmaz. En yaygın uygulama, ödemeyi vadesi en eski faturadan başlayarak kapatmaktır.
  5. Haftalık yaşlandırma raporunu inceleyin. Gecikmiş alacakları müşteri bazında listeleyin ve tahsilat aksiyonlarını planlayın.
  6. Risk limitini satış sürecine bağlayın. Limiti aşan müşteriye yeni sipariş, onay olmadan sevk edilmesin.
  7. Düzenli mutabakat yapın. Büyük müşteri ve tedarikçilerle en az çeyrek dönemlerde, ideal olarak aylık mutabakat sağlayın.
  8. Banka hareketlerini otomatik eşleştirin. e-Banka entegrasyonuyla gelen havale ve EFT'lerin ilgili cariye otomatik işlenmesi hem hızı hem doğruluğu artırır.

Tahsilat takibi: satıştan sonra başlayan süreç

Satış ve tahsilat iki farklı refleks gerektirir. Satış ekibi büyümeye odaklanırken tahsilat takibi çoğu zaman kimsenin tam sahiplenmediği bir alanda kalır. Etkili bir tahsilat düzeni için:

  • Vade öncesi hatırlatma: Vadesine birkaç gün kalan faturalar için müşteriye nazik bir hatırlatma göndermek, gecikmelerin önemli kısmını baştan önler.
  • Gecikme kademeleri: 1–15 gün gecikmede hatırlatma, 15–30 günde telefon görüşmesi, 30 günü aşan durumlarda yeni sevkiyatın durdurulması gibi kademeli bir prosedür belirleyin.
  • Tahsilat sorumlusu: Her müşterinin tahsilatından sorumlu kişiyi netleştirin. "Herkesin işi" olan tahsilat, kimsenin işi olmaz.
  • Kolay ödeme imkânı: Müşteriye kartla ödeme yapabileceği bir ödeme linki göndermek, tahsilat süresini kısaltır. Bu konunun ayrıntıları e-Tahsilat nedir rehberimizde.
  • Saha tahsilatı: Saha satış ekibi olan işletmelerde temsilcinin müşteri ziyaretinde güncel bakiyeyi görmesi ve tahsilatı anında sisteme girmesi, ofise dönüş beklemeden cari bakiyeyi günceller. e-Plasiyer bu ihtiyaç için geliştirdiğimiz saha satış çözümüdür.

Tedarikçi cari hesapları: borç tarafı

Cari takip yalnızca alacaklardan ibaret değildir. Tedarikçi tarafında da benzer bir disiplin gerekir:

  • Ödeme planı: Vadesi gelen borçların haftalık listesi, nakit akışı planlamasının temelidir.
  • Erken ödeme iskontosu: Bazı tedarikçiler erken ödemeye iskonto sunar; nakit durumu uygunsa bu fırsatların görünür olması gerekir.
  • Fatura–irsaliye–sipariş eşleştirmesi: Tedarikçi faturasının, siparişe ve teslim alınan miktara uygunluğu ödeme öncesinde kontrol edilmelidir.
  • Mutabakat: Tedarikçiyle bakiye farkları, sonradan sürpriz talepler olarak geri döner.

Cari takipte sık yapılan hatalar

  1. Mükerrer cari kartlar: Aynı müşteri farklı yazımlarla iki kez açılır, bakiye bölünür ve risk limiti anlamsızlaşır.
  2. Tahsilatı faturaya kapatmamak: Bakiye doğru görünse de hangi faturanın açık olduğu bilinmez.
  3. Çekleri bakiyeden düşüp riski unutmak: Ciro edilmiş ama vadesi gelmemiş çekler, müşteri riskinin bir parçasıdır.
  4. Mutabakatı yalnızca yıl sonunda yapmak: Bir yıl boyunca biriken farkları geriye dönük çözmek çok daha zordur.
  5. Risk limitini kâğıt üzerinde bırakmak: Limit sistemde tanımlı ama satış sürecine bağlı değilse, kimse onu kontrol etmez.
  6. Excel'de paralel cari tutmak: Programdaki bakiye ile satış ekibinin Excel dosyası farklılaştığında hangi rakamın doğru olduğu tartışma konusu olur.

Cari takip programında olması gereken özellikler

  • Vergi numarasıyla benzersiz cari kart ve mükerrer kayıt kontrolü
  • Vade ve risk limiti tanımı; limit aşımında uyarı ve onay
  • Kısmi tahsilatların faturalara kapatılması
  • Cari ekstre ve yaşlandırma raporu
  • Çek-senet portföyüyle bağlantılı risk hesabı
  • e-Banka entegrasyonu ve otomatik eşleştirme
  • e-Fatura ve e-Arşiv entegrasyonu
  • Döviz bazlı cari hesap ve kur farkı hesabı
  • Mobil erişim: sahada bakiye görme ve tahsilat girişi
  • Mutabakat formu oluşturma
  • Satış, sipariş ve sevkiyatla tam entegrasyon

Cari takibi ayrı bir programda ya da Excel'de yürütmek yerine sipariş, sevkiyat ve faturayla aynı sistemde tutmak; risk limitinin sipariş anında kontrol edilmesini ve tahsilat bilgisinin satış ekibine anında ulaşmasını sağlar.

HarmonyCloud ile cari hesap ve tahsilat takibi

Harmony'nin iş ortaklarıyla paylaştığı bilgilere göre HarmonyCloud ile cari hesap bilgilerine ve güncel bakiyelere erişilebilir, müşterilerin finansal durumu daha kolay takip edilebilir. Bulut tabanlı yapısı sayesinde bu bilgilere ofis dışından, web ve mobil üzerinden de ulaşılır.

HarmonyCloud ve HarmonyERP'de cari takip, işletmenin diğer süreçleriyle birlikte çalışır:

  • Satış ve CRM ile bağlantı: Teklif ve sipariş aşamasında müşterinin güncel bakiyesi ve geçmişi görülür. Harmony satış ve CRM kapsamında müşteri bazlı fiyat listeleri ve görüşme geçmişi de aynı yapıda tutulur.
  • Muhasebe ve finans: Kasa, banka, çek-senet ve cari hareketleri tek platformda yönetilir; belge bir kez girilir, muhasebe kaydı kendiliğinden oluşur. Ayrıntılar Harmony muhasebe ve finans sayfamızda.
  • Anlık raporlama: Harmony'nin paylaştığı bilgilere göre HarmonyCloud ile stok, üretim, ciro, satış ve cari verileri anlık olarak takip edilebilir; şirkete özel raporlara her yerden erişilebilir.
  • e-Belge entegrasyonu: e-Fatura, e-Arşiv ve e-İrsaliye süreçleri sistemin içinden yönetilir; kesilen fatura anında cari hesaba yansır.

HarmonyCloud'un bütün özelliklerini HarmonyCloud nedir rehberimizde anlattık. Softoly olarak Harmony ERP'nin yetkili bayisi ve çözüm ortağıyız; cari kartların temizlenmesinden vade ve risk tanımlarına, mevcut bakiyelerin taşınmasından ekip eğitimine kadar geçişi birlikte yürütüyoruz.

Aylık cari kapanış kontrol listesi

Her ay sonunda şu kontrolleri yapmak, yıl sonundaki sürprizleri önler:

  • Tüm faturalar, tahsilatlar ve ödemeler işlendi mi?
  • Banka hesap hareketlerinin tamamı carilerle eşleşti mi?
  • Kapatılmamış kısmi tahsilat kaldı mı?
  • 90 günü aşan alacaklar için aksiyon planı var mı?
  • Risk limitini aşan müşteriler gözden geçirildi mi?
  • Büyük müşteri ve tedarikçilerle mutabakat yapıldı mı?
  • Döviz bazlı carilerde kur değerlemesi yapıldı mı?
  • Mükerrer veya pasif cari kart kontrolü yapıldı mı?

Cari riskin erken uyarı sinyalleri

Tahsil edilemeyen alacaklar genellikle aniden ortaya çıkmaz; öncesinde sinyaller verir. Şu işaretleri düzenli izleyin:

  • Ödeme süresinin uzaması: Daha önce vadesinde ödeyen bir müşterinin ödemeleri giderek gecikiyorsa, bu en erken sinyaldir.
  • Kısmi ödemeler: Fatura tutarının tamamı yerine küçük parçalar halinde ödeme yapılması.
  • Çek vadelerinin uzaması: Verilen çeklerin vadesinin alışılmışın dışında uzun olması.
  • Sipariş hacminde ani artış: Ödeme performansı zayıflarken sipariş tutarlarının yükselmesi dikkat gerektirir.
  • İletişimin zorlaşması: Mutabakat taleplerine geç dönülmesi, yetkiliye ulaşılamaması.
  • Karşılıksız çek veya iade edilen ödeme: En net uyarıdır; yeni sevkiyatlar durdurulmalı ve risk limiti yeniden değerlendirilmelidir.

Bu sinyallerin çoğu ancak cari hareketler sistemde düzenli ve doğru kayıtlıysa görülebilir. Yaşlandırma raporunu aylık olarak karşılaştırmak, gidişatı fark etmenin en pratik yoludur.

Cari bilgisini satış ekibiyle paylaşmak

Cari takip yalnızca muhasebenin işi olarak görüldüğünde, satış ekibi müşterinin ödeme durumundan habersiz yeni sipariş almaya devam eder. Bunu önlemek için:

  • Satış temsilcisi, sipariş girerken müşterinin güncel bakiyesini ve gecikmiş tutarını görmeli. Bu bilgi ayrı bir rapordan değil, sipariş ekranından gelmeli.
  • Risk limiti aşımında satış temsilcisi bilgilendirilmeli. Onay mekanizması devredeyken, temsilcinin müşteriyle konuşabilmesi için durumun nedenini bilmesi gerekir.
  • Tahsilat hedefleri satış hedefleriyle birlikte izlenmeli. Ciro hedefini tutturup tahsilatı geciktiren bir portföy, işletmenin nakit akışını zorlar.
  • Saha ekibi tahsilatı anında kaydetmeli. Ofise dönüşte işlenen tahsilat, arada geçen sürede muhasebe ile satış arasında farklı bakiye görülmesine yol açar.

Muhasebe ve satış aynı veriyi gördüğünde, "bu müşteriye mal verelim mi?" sorusu tartışma değil, veriye dayalı bir karar olur.

Döviz bazlı cari hesaplar

İthalat ya da ihracat yapan, döviz bazlı fiyat listesiyle çalışan işletmelerde cari takip bir boyut daha kazanır. Bu durumda dikkat edilmesi gerekenler:

  • Bakiyenin iki para biriminde izlenmesi: Müşterinin borcu hem döviz hem TL karşılığıyla görülmeli. Yalnızca TL karşılığına bakmak, kur hareketleri nedeniyle yanıltıcı olabilir.
  • Kur farkı: Faturanın kesildiği gün ile tahsilatın yapıldığı gün arasındaki kur değişimi, kur farkı faturası ya da kaydı gerektirebilir. Uygulamanın işletmenize göre nasıl yapılacağını mali müşavirinizle netleştirin.
  • Risk limitinin para birimi: Döviz bazlı çalışan müşterilerde risk limitinin hangi para biriminde tanımlandığı ve kur yükseldiğinde limitin nasıl etkileneceği baştan belirlenmeli.
  • Güncel kur kaynağı: Kurların elle girilmesi yerine resmi kaynaktan otomatik alınması, hesaplama hatalarını önler.

Döviz bazlı çalışan işletmelerde aylık kapanışta kur değerlemesinin yapılması da unutulmamalıdır; aksi halde bilanço tarihindeki gerçek alacak ve borç tutarları finansal tablolara doğru yansımaz.

Sık sorulan sorular

Cari hesap ne demek? Cari hesap, işletmenin ticari ilişki içinde olduğu müşteri ve tedarikçilerle arasındaki borç-alacak hareketlerinin işlendiği hesaptır. Her fatura, tahsilat, ödeme ve iade ilgili cari hesaba kaydedilir; hesabın bakiyesi o firmayla olan net borç veya alacak durumunu gösterir.

Cari ekstre nedir, nasıl alınır? Cari ekstre, bir cari hesabın belirli bir tarih aralığındaki tüm hareketlerini ve bakiyesini gösteren dökümdür. Ön muhasebe ve ERP programlarında ilgili cari kart seçilip tarih aralığı belirlenerek alınır; müşteriye mutabakat veya hatırlatma amacıyla gönderilebilir.

Yaşlandırma raporu ne işe yarar? Yaşlandırma raporu, alacakları vadesine göre gruplar ve hangi müşterinin ne kadar süredir ödeme yapmadığını gösterir. Tahsilat önceliklerini belirlemenin ve şüpheli alacak riskini erken görmenin en etkili aracıdır.

Risk limiti nasıl belirlenir? Risk limiti; müşterinin ödeme geçmişi, ciro hacmi, sektörü ve finansal durumu dikkate alınarak belirlenir. Limit; açık cari bakiye, vadesi gelmemiş çekler ve henüz faturalanmamış siparişlerin toplamına göre kontrol edilmelidir. Yeni müşteriler için düşük limitle başlayıp ödeme performansına göre artırmak yaygın bir uygulamadır.

Cari mutabakat ne sıklıkla yapılmalı? Büyük müşteri ve tedarikçilerle aylık, diğerleriyle en az çeyrek dönemlerde mutabakat yapılması önerilir. Yıl sonunda ise genellikle tüm aktif carilerle mutabakat sağlanır.

Excel ile cari takip yapılabilir mi? Çok az müşterisi olan işletmeler için başlangıçta mümkündür. Ancak fatura, tahsilat ve çek hareketleri arttıkça elle güncelleme hata kaynağı olur; vade analizi, risk kontrolü ve banka eşleştirmesi gibi işlemler pratikte yapılamaz hale gelir.


Cari ve tahsilat süreçlerinizi tek sistemde toplamayı birlikte planlayalım: demo talep edin. Online tahsilat için e-Tahsilat, saha tahsilatı için e-Plasiyer çözümlerimizi inceleyebilirsiniz.

Bu konuyu işletmeniz özelinde konuşalım mı?

Demo Talep Et