Türkiye genelinde kurulum ve destek
Softoly

Savunma sanayiinde izlenebilirlik ve EYDEP — ERP ile seri/lot ve konfigürasyon yönetimi

· Sektörler · Softoly

İçindekiler
  1. Savunma sanayiinde izlenebilirlik neyi kapsar?
  2. Seri ve lot takibi: hangisi, nerede?
  3. Geri çağırma ve kök neden analizi
  4. Mühendislik değişiklik yönetimi: ECN ve ECO
  5. Konfigürasyon yönetimi
  6. EYDEP nedir?
  7. Kalite yönetimi ve standartlar
  8. Savunma tedarikçisinin günlük gerçekliği: bir örnek
  9. HarmonyERP ile savunma sanayii üretimi
  10. İzlenebilirliği kurarken sık yapılan hatalar
  11. Tedarik zincirinde gerekliliklerin aktarılması
  12. Savunma projelerinde maliyet ve proje takibi
  13. İzlenebilirlik tatbikatı
  14. Sık sorulan sorular

Savunma sanayiinde izlenebilirlik bir seçenek değil, bir zorunluluktur. Harmony'nin iş ortaklarıyla paylaştığı içerik bu cümleyle başlar ve şöyle devam eder: Savunma sanayiinde üretimin her aşamasında izlenebilirlik kritik önem taşır. Bir savunma sistemi; yüzlerce, bazen binlerce bileşenden oluşur ve bu bileşenlerin her birinin hangi hammaddeden, hangi tedarikçiden, hangi üretim partisinden, hangi revizyonla ve hangi kalite kontrolünden geçerek nihai sisteme ulaştığı belgelenebilmelidir.

Ana yükleniciler, tedarik zincirindeki firmalardan bu kayıtları eksiksiz tutmalarını ve gerektiğinde hızla sunmalarını bekler. Bir kalite sorunu, bir saha arızası ya da bir denetim sorusu karşısında "bu parçanın geçmişini bulmamız birkaç gün sürer" cevabı, tedarikçi için ciddi bir güven kaybıdır. Bu rehberde savunma sanayii üretiminde izlenebilirliğin bileşenlerini, mühendislik değişiklik yönetimini, EYDEP sürecinin genel çerçevesini ve ERP'nin bu yapıyı nasıl desteklediğini anlatıyoruz.

Not: EYDEP ve savunma sanayii kalite gereklilikleri programa, ana yükleniciye ve döneme göre değişebilir. Güncel kurallar için Savunma Sanayii Başkanlığı'nın (SSB) duyurularını ve müşterinizin tedarikçi gerekliliklerini esas alın.

Softoly olarak Harmony ERP'nin yetkili bayisi ve çözüm ortağıyız. Bu yazıdaki Harmony'ye ilişkin bilgiler, Harmony'nin iş ortaklarıyla paylaştığı içeriklere dayanır. Sektöre genel bakış için savunma yan sanayi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Savunma sanayiinde izlenebilirlik neyi kapsar?

Boyut Soru Örnek kayıt
Malzeme izlenebilirliği Bu parça hangi hammaddeden, hangi tedarikçi lotundan yapıldı? Tedarikçi lotu, malzeme sertifikası, giriş kontrol raporu
Üretim izlenebilirliği Hangi iş emriyle, hangi operasyonlardan, hangi tarihte geçti? İş emri, operasyon kayıtları, makine ve operatör bilgisi
Kalite izlenebilirliği Hangi kontrollerden geçti, sonuçlar neydi? Ölçüm raporları, ilk parça onayı, uygunsuzluk kayıtları
Konfigürasyon izlenebilirliği Hangi tasarım revizyonuna göre üretildi? Ürün ağacı revizyonu, teknik resim revizyonu, değişiklik kaydı
Montaj izlenebilirliği Hangi alt bileşenler, hangi seri numarasıyla bu sisteme takıldı? Seri numarası ağacı (üst sistem → alt montaj → parça)
Sevkiyat izlenebilirliği Hangi seri/lot, hangi müşteriye, hangi tarihte gönderildi? İrsaliye, uygunluk belgesi, teslim kayıtları

Bu boyutların hepsi birbirine bağlıdır. Tam izlenebilirlik; nihai sistemin seri numarasından başlayarak içindeki her bileşenin ve o bileşenin hammaddesinin kayıtlarına inebilmek (geriye doğru) ve bir hammadde lotundan başlayarak o lotun kullanıldığı bütün sistemlere ulaşabilmek (ileriye doğru) demektir.

Harmony'nin paylaştığı bilgilere göre HarmonyERP ile hammaddeden nihai sisteme kadar bileşenler seri/lot bazında takip edilir.

Seri ve lot takibi: hangisi, nerede?

  • Lot takibi, aynı koşullarda üretilen ya da aynı partiden gelen malzemeler için kullanılır: hammaddeler, bağlantı elemanları, sarf malzemeler, küçük parçalar.
  • Seri takibi, her bir ünitenin benzersiz olarak izlenmesi gereken ürünler için kullanılır: alt montajlar, elektronik kartlar, kritik mekanik parçalar ve nihai sistemler.

Savunma projelerinde çoğu zaman ikisi birlikte kullanılır: seri numaralı bir alt montajın içinde lot numaralı bileşenler bulunur. Bu ilişkinin kayıt altında olması, seri numarası ağacı (ya da "as-built" konfigürasyon) olarak adlandırılır. Bir saha arızasında, arızalı sistemin seri numarasından hareketle içindeki bütün bileşenlerin lot ve seri bilgilerine ulaşılabilmelidir.

Geri çağırma ve kök neden analizi

Bir tedarikçi, gönderdiği bir hammadde lotunda malzeme özelliklerinin şartnameye uymadığını bildirdi. Bu durumda sorulacak sorular:

  1. Bu lot hangi iş emirlerinde kullanıldı?
  2. Bu iş emirlerinden hangi parça lotları veya seri numaraları çıktı?
  3. Bu parçalar hangi alt montajlara ve hangi nihai sistemlere takıldı?
  4. Bu sistemlerden hangileri hâlâ depoda, hangileri müşteriye teslim edildi?

Harmony'nin paylaştığı bilgilere göre HarmonyERP ile üretim geçmişine geriye dönük erişilebilir, olası geri çağırmalarda ilgili seri ve lotlar dakikalar içinde tespit edilebilir.

Bu sorulara dakikalar içinde cevap verebilmek, etkilenen kapsamın doğru daraltılmasını sağlar. Kayıtlar dağınık olduğunda ise etkilenmemiş ürünler de güvenlik gereği kapsama alınır ve maliyet katlanır.

Mühendislik değişiklik yönetimi: ECN ve ECO

Savunma projeleri uzun sürelidir ve tasarım bu süre boyunca değişir. Her değişikliğin kontrollü yapılması, onaylanması ve üretime doğru zamanda yansıması gerekir. Bu sürecin iki temel belgesi vardır:

  • ECR / ECN (Engineering Change Request / Notice): Değişiklik talebi veya bildirimi. Neyin, neden değişmesi gerektiğini tanımlar.
  • ECO (Engineering Change Order): Onaylanmış değişiklik emri. Değişikliğin hangi parçaları, hangi ürün ağaçlarını etkileyeceğini, hangi tarihten veya hangi seri numarasından itibaren geçerli olacağını ve mevcut stokların ne olacağını belirler.

Kontrollü bir değişiklik süreci şu adımlardan geçer:

  1. Talep: Değişiklik ihtiyacı (tasarım hatası, müşteri talebi, tedarik sorunu, iyileştirme) kayıt altına alınır.
  2. Etki analizi: Değişikliğin etkilediği ürün ağaçları, açık iş emirleri, stoklar ve satın alma siparişleri belirlenir.
  3. Onay: Mühendislik, kalite, üretim ve gerekiyorsa müşteri onayı, tanımlı onay hiyerarşisine göre alınır.
  4. Uygulama: Yeni revizyon yayınlanır; geçerlilik tarihi veya seri numarası belirlenir.
  5. Stok kararı: Eski revizyon parçalar kullanılacak mı, yeniden işlenecek mi, hurdaya mı ayrılacak?
  6. Kayıt: Hangi ürünün hangi revizyonla üretildiği izlenebilirlik kayıtlarına işlenir.

Harmony'nin paylaştığı bilgilere göre HarmonyERP'de mühendislik değişiklikleri ECN/ECO süreçleri ve onay hiyerarşileriyle yönetilir. Ayrıca Harmony'nin aktardığına göre SolidWorks'teki BOM ve revizyon bilgileri ERP'ye otomatik aktarılır; mühendislik değişiklikleri üretim reçetelerine anında yansır. Bu, tasarım ofisi ile atölye arasındaki en kritik kopukluk noktasının, yani "mühendislik yeni revizyonu yayınladı ama atölye eski çizimle üretiyor" sorununun önüne geçer.

Konfigürasyon yönetimi

Konfigürasyon yönetimi, bir ürünün tanımlanmış bir zamanda hangi tasarım durumunda olduğunun ve fiilen nasıl üretildiğinin kontrol altında tutulmasıdır. İki temel kavram vardır:

  • Tasarlanan konfigürasyon (as-designed): Ürünün onaylı ürün ağacı ve teknik dokümanları.
  • Üretilen konfigürasyon (as-built): Belirli bir seri numaralı ürünün fiilen hangi bileşenlerle, hangi revizyonlarla, hangi sapma onaylarıyla üretildiği.

İkisi arasındaki farklar (onaylı sapmalar, muadil parça kullanımları, değişiklik geçiş dönemleri) kayıt altına alınmazsa, sahadaki bir ürünün gerçekte ne olduğu bilinemez. Bu bilgi; bakım, yedek parça tedariği ve modernizasyon projelerinde yıllar sonra bile gereklidir.

EYDEP nedir?

EYDEP (Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programı), Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından yürütülen ve savunma sanayiinde faaliyet gösteren veya göstermek isteyen firmaların yetkinliklerinin değerlendirildiği bir programdır. Firmaların üretim kabiliyetleri, kalite altyapıları ve yönetim süreçleri bu çerçevede değerlendirilir. Programın amacı, sektördeki tedarik zincirinin yetkinliklerinin görünür hale getirilmesi ve geliştirilmesidir.

Harmony'nin iş ortaklarıyla paylaştığı bilgilere göre bugün savunma sanayiinde 50+ firma HarmonyERP kullanıyor ve bu firmaların tamamı EYDEP değerlendirmesinden geçiyor.

EYDEP değerlendirmesinin kapsamı ve kriterleri SSB tarafından belirlenir ve güncellenebilir. Değerlendirmeye hazırlanan firmalar için genel olarak şu alanlardaki kayıt düzeni önem taşır:

  • Üretim süreçlerinin ve kapasitesinin belgelenmesi
  • Kalite yönetim sisteminin işletilmesi ve kayıtları
  • Malzeme ve ürün izlenebilirliği
  • Doküman ve konfigürasyon kontrolü
  • Tedarikçi yönetimi
  • Ekipman bakım ve kalibrasyon kayıtları

Bu kayıtların farklı dosyalarda ve kâğıt formlarda tutulduğu işletmelerde değerlendirme hazırlığı ayrı bir proje haline gelir. Kayıtların ERP içinde, birbirine bağlı tutulduğu işletmelerde ise hazırlık, mevcut verinin raporlanmasına dönüşür.

Kalite yönetimi ve standartlar

Savunma tedarik zincirinde, müşteri ve program gerekliliklerine göre AQAP serisi (NATO kalite güvence yayınları) veya havacılık için AS9100 gibi kalite standartları istenebilir. Bu standartların ortak beklentileri:

  • İlk parça onayı: Yeni bir parçanın veya revizyonun ilk üretiminin kapsamlı ölçüm ve onaydan geçmesi.
  • Proses kontrolü: Kritik özelliklerin üretim sırasında ölçülmesi ve kaydedilmesi.
  • Uygunsuzluk yönetimi: Uygun olmayan ürünün ayrılması, kayıt altına alınması ve karar sürecinden geçmesi.
  • Düzeltici ve önleyici faaliyetler (DÖF): Sorunların kök nedenine inilmesi ve tekrarının önlenmesi.
  • Tedarikçi kontrolü: Onaylı tedarikçiler, tedarikçi performans değerlendirmesi ve alt tedarikçilere gerekliliklerin aktarılması.
  • Kalibrasyon: Ölçüm ekipmanlarının kalibrasyonunun takibi.

HarmonyERP'nin kalite ve bakım kapsamında girdi, proses ve final kalite kontrol planları ile uygunsuzluk ve DÖF takibi yer alır. Tedarikçi performansının farklı kriterlerle değerlendirilmesi de Harmony'nin paylaştığı yetenekler arasındadır.

Savunma tedarikçisinin günlük gerçekliği: bir örnek

Kurgu bir örnekle düşünelim: Bir talaşlı imalat firması, bir ana yüklenici için kritik bir mekanik parça üretiyor. Ana yüklenici, sahadaki bir sistemde parçada çatlak tespit edildiğini ve kök neden analizi için o seri numaralı parçanın tüm kayıtlarını istediğini bildiriyor.

Kayıtlar dağınıksa: Üretim mühendisi iş emri klasörlerini, kalite sorumlusu ölçüm raporlarını, depo sorumlusu malzeme giriş belgelerini ayrı ayrı arar. Hangi hammadde lotunun kullanıldığı belirsizdir; aynı dönemde iki farklı lot depodadır. Cevap günler alır ve kesinlik taşımaz.

Kayıtlar entegre ise: Seri numarasıyla yapılan sorgu; parçanın iş emrini, operasyon kayıtlarını, kullanılan hammadde lotunu ve sertifikasını, ölçüm sonuçlarını ve üretildiği revizyonu getirir. Aynı hammadde lotundan üretilen diğer parçaların seri numaraları ve hangi sistemlere gittiği de listelenir. Cevap aynı gün, belgeleriyle birlikte verilir.

İki senaryo arasındaki fark, yalnızca hız değil; tedarikçinin ana yüklenici gözündeki güvenilirliğidir.

HarmonyERP ile savunma sanayii üretimi

Harmony'nin iş ortaklarıyla paylaştığı bilgileri özetlersek:

  • Seri/lot izlenebilirlik: Hammaddeden nihai sisteme kadar bileşenler seri/lot bazında takip edilir.
  • Geriye dönük erişim: Üretim geçmişine geriye dönük erişilebilir.
  • Hızlı geri çağırma analizi: İlgili seri ve lotlar dakikalar içinde tespit edilebilir.
  • Mühendislik değişiklik yönetimi: ECN/ECO süreçleri ve onay hiyerarşileri.
  • CAD entegrasyonu: SolidWorks'teki BOM ve revizyon bilgilerinin ERP'ye otomatik aktarımı.
  • Sektörel referans: Savunma sanayiinde 50+ firma HarmonyERP kullanıyor ve bu firmaların tamamı EYDEP değerlendirmesinden geçiyor.

Bu yetenekler; üretim yönetimi, stok ve satın alma ve kalite ve bakım modülleriyle aynı veri üzerinde çalışır. Tüm modüller için Harmony ERP modülleri rehberimize bakabilirsiniz. Harmony'nin önerisiyle: HarmonyERP'nin savunma sanayiine yönelik çözümlerini kendi üretim süreçleriniz üzerinden incelemek için demo talep edebilirsiniz.

İzlenebilirliği kurarken sık yapılan hatalar

  1. Lot bilgisini mal kabulde kaydetmemek: Zincir ilk halkadan kopar.
  2. İş emrine malzeme çıkışında lot seçmemek: Hangi lotun hangi üründe kullanıldığı bilinmez; geriye doğru izlenebilirlik kaybolur.
  3. Revizyonu çizim üzerinde bırakmak: Ürün ağacındaki revizyon ile atölyedeki çizim farklılaşır.
  4. Değişiklikleri e-posta ile yönetmek: Onay hiyerarşisi ve etki analizi kayıt altında olmaz.
  5. Seri numarası ağacını kurmamak: Nihai sistemin içindeki bileşenler bilinmez.
  6. Kalite kayıtlarını ayrı dosyalarda tutmak: Ölçüm sonuçları ürünün lot veya seri numarasıyla ilişkilendirilemez.

Tedarik zincirinde gerekliliklerin aktarılması

Savunma sanayiinde bir tedarikçi, çoğu zaman kendisi de alt tedarikçilerle çalışır: hammadde tedarikçileri, ısıl işlem ve kaplama fasoncuları, kalibrasyon hizmet sağlayıcıları. Ana yüklenicinin gereklilikleri bu alt tedarikçilere de aktarılmalıdır:

  • Malzeme sertifikası: Hammadde tedarikçisinden her lotla birlikte malzeme sertifikası istenir ve lot kaydına bağlanır.
  • Özel proses sertifikaları: Isıl işlem, kaplama ve kaynak gibi özel proseslerde fasoncudan proses kaydı ve uygunluk belgesi alınır.
  • Değişiklik bildirimi: Alt tedarikçinin malzeme, proses veya üretim yerindeki değişiklikleri önceden bildirmesi şart koşulur.
  • Onaylı tedarikçi listesi: Kritik malzeme ve prosesler için yalnızca değerlendirilmiş ve onaylanmış tedarikçiler kullanılır.
  • Tedarikçi performansı: Teslimat, kalite ve dokümantasyon performansı düzenli ölçülür.

Bu kayıtların satın alma siparişi, mal kabul ve fason süreçleriyle aynı sistemde tutulması, alt tedarikçi kaynaklı bir sorunda hangi lotların ve ürünlerin etkilendiğinin hızla bulunmasını sağlar.

Savunma projelerinde maliyet ve proje takibi

Savunma projeleri genellikle uzun soluklu sözleşmelerle yürür ve teslimatlar aşamalara yayılır. Bu yapıda yönetim açısından önem kazanan konular:

  • Proje bazlı maliyet takibi: Her sözleşme ve teslimat aşaması için planlanan ve gerçekleşen maliyetin karşılaştırılması. Harmony'nin paylaştığı bilgilere göre HarmonyERP proje bazlı maliyet izlemeyi ve alt aşama bütçe–gerçekleşme raporlarını destekler.
  • Uzun termin malzemeler: Tedarik süresi aylar süren malzemelerin erken planlanması; MRP'nin uzun ufuklu çalıştırılması.
  • Kapasite rezervasyonu: Kritik tezgâh ve proseslerin proje takvimine göre önceden planlanması.
  • Teslimat dokümantasyonu: Her teslimatla birlikte istenen uygunluk belgeleri, ölçüm raporları ve izlenebilirlik kayıtlarının hazırlanması.

Bu konuların her biri, izlenebilirlik kayıtlarıyla aynı veri üzerinde yönetildiğinde hem teslimat performansı hem denetim hazırlığı güçlenir.

İzlenebilirlik tatbikatı

İzlenebilirlik sisteminin gerçekten çalıştığını görmenin en iyi yolu, düzenli tatbikat yapmaktır. Yılda en az bir kez, rastgele seçilen bir hammadde lotu için ileriye doğru, rastgele seçilen bir nihai ürün seri numarası için geriye doğru izleme yapın. Kaydedilmesi gerekenler:

  • İzlemenin ne kadar sürdüğü
  • Hangi kayıtlara ulaşılamadığı veya hangi bilgilerin eksik olduğu
  • Hangi aşamada elle arama gerektiği

Tatbikatta ortaya çıkan eksikler, gerçek bir müşteri talebi veya denetim öncesinde giderilebilir. Ölçülen süre de zaman içinde sistemin olgunlaştığını gösteren somut bir göstergedir.

Sık sorulan sorular

Savunma sanayiinde izlenebilirlik neden zorunludur? Savunma sistemlerinde bir bileşenin hatası, sistemin tamamının güvenilirliğini etkiler. Ana yükleniciler ve kalite standartları; bileşenlerin hammaddeden nihai sisteme kadar kayıt altında olmasını, gerektiğinde geriye ve ileriye doğru izlenebilmesini bekler.

EYDEP nedir? EYDEP (Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programı), Savunma Sanayii Başkanlığı tarafından yürütülen ve savunma sanayii firmalarının yetkinliklerinin değerlendirildiği bir programdır. Güncel kapsam ve kriterler için SSB duyurularını takip edin.

ECN ve ECO arasındaki fark nedir? ECN (veya ECR), bir mühendislik değişikliğinin talep edildiği ya da bildirildiği belgedir. ECO ise onaylanmış değişiklik emridir; değişikliğin hangi parçaları etkileyeceğini, ne zamandan itibaren geçerli olacağını ve mevcut stokların durumunu belirler.

As-built konfigürasyon ne demek? As-built (üretilen) konfigürasyon, belirli bir seri numaralı ürünün fiilen hangi bileşenlerle, hangi revizyonlarla ve hangi onaylı sapmalarla üretildiğini gösteren kayıttır. Tasarlanan konfigürasyondan farklılıkların izlenmesini sağlar.

HarmonyERP savunma sanayiinde kullanılıyor mu? Harmony'nin paylaştığı bilgilere göre bugün savunma sanayiinde 50'den fazla firma HarmonyERP kullanıyor ve bu firmaların tamamı EYDEP değerlendirmesinden geçiyor. HarmonyERP ile bileşenler seri/lot bazında takip edilir ve mühendislik değişiklikleri ECN/ECO süreçleriyle yönetilir.

HarmonyERP SolidWorks ile çalışır mı? Harmony'nin paylaştığı bilgilere göre SolidWorks'teki BOM ve revizyon bilgileri HarmonyERP'ye otomatik aktarılır ve mühendislik değişiklikleri üretim reçetelerine anında yansır. Kendi tasarım ve üretim süreçleriniz üzerinden görmek için demo talep edebilirsiniz.


Savunma sanayii üretiminizde izlenebilirliği uçtan uca kurmayı birlikte planlayalım: demo talep edin. Sektöre genel bakış için savunma yan sanayi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Bu konuyu işletmeniz özelinde konuşalım mı?

Demo Talep Et